جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ به ناوی پیلای، حقوقدان ۸۵ ساله اهل آفریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل متحد، رسید. کمیته نوبل نروژ روز جمعه ۹ اکتبر اعلام کرد که این جایزه را به پاس تلاش‌های طولانی‌مدت پیلای برای پیشبرد صلح و حقوق بین‌الملل به او اعطا می‌کند؛ انتخابی که در شرایط افزایش تنش‌های جهانی و فشار بر نهادهای حقوقی بین‌المللی، پیامی فراتر از تقدیر از یک چهره حقوقی دارد.
پیلای در دوربان آفریقای جنوبی و در خانواده‌ای با ریشه تامیل هندی متولد شد و دوران جوانی خود را در شرایط حاکمیت آپارتاید گذراند؛ نظامی که تبعیض نژادی را به بخشی از ساختار سیاسی و اجتماعی کشور تبدیل کرده بود. او در سال ۱۹۶۷ به‌عنوان نخستین زن در منطقه ناتال آن زمان، دفتر وکالت خود را راه‌اندازی کرد و در ادامه به دفاع از نلسون ماندلا و دیگر فعالان مخالف آپارتاید پرداخت. تجربه زندگی در چنین فضایی، مسیر حرفه‌ای او را به سمت دفاع از حقوق بشر و مقابله با تبعیض سوق داد.
فعالیت‌های پیلای به آفریقای جنوبی محدود نماند. او در دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا به‌عنوان قاضی فعالیت کرد و بعدها به دیوان کیفری بین‌المللی پیوست. نقش او در پرونده‌های مربوط به جنایات جنگی و خشونت‌های جنسی اهمیت ویژه‌ای داشت؛ به‌طوری‌که کمیته نوبل از سهم او در تثبیت این اصل یاد کرد که تجاوز جنسی و خشونت جنسی می‌تواند در شرایط مشخص، مصداق جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی باشد. پیلای همچنین از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل بود.
یکی از بخش‌های بحث‌برانگیزتر کارنامه اخیر پیلای، ریاست کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های فلسطینی اشغالی است. این کمیسیون در گزارشی در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است؛ نتیجه‌گیری‌ای که با واکنش‌ها و مخالفت‌های جدی اسرائیل روبه‌رو شد. این موضوع بخشی از زمینه سیاسی و بین‌المللی انتخاب امسال را شکل داده است، هرچند کمیته نوبل دلیل رسمی اعطای جایزه را تلاش‌های پیلای برای پیشبرد صلح و حقوق بین‌الملل عنوان کرده است.
کمیته نوبل در توضیح انتخاب خود تأکید کرد که قوانین و نهادهای بین‌المللی زیر فشار فزاینده قرار دارند و صلح پایدار بدون عدالت و پاسخ‌گویی امکان‌پذیر نیست. پیلای نیز پس از دریافت خبر جایزه گفت آن را به بازماندگان جنایات بین‌المللی تقدیم می‌کند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، هم از این انتخاب استقبال کرد و آن را ادای احترام به کسانی دانست که برای حفظ حقوق بشر، عدالت و کرامت انسانی تلاش می‌کنند.
جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ در حالی به پیلای رسیده که بحث درباره نقش دادگاه‌های بین‌المللی، اجرای قوانین جنگ و پاسخ‌گو کردن دولت‌ها و رهبران سیاسی همچنان در مرکز مناقشه‌های جهانی قرار دارد. این جایزه به‌خودی‌خود نتیجه پرونده‌های حقوقی یا اختلاف‌های سیاسی را تغییر نمی‌دهد، اما انتخاب پیلای نشان می‌دهد کمیته نوبل در سال جاری بر اهمیت حقوق بین‌الملل و پیگیری قضایی جنایات سنگین تأکید کرده است.
